Valerijana
Valeriana officinalis L. – Valerianaceae
Valerijana je višegodišnja zeljasta biljka koja pripada porodici Valerianaceae i koristi se od davnina u tradicionalnoj medicini za razne zdravstvene tegobe. Biljka se nalazi u Evropi i umjerenim regijama Azije. Uzgaja se uglavnom u centralnoj Evropi, Engleskoj, Francuskoj, istočnoj Evropi, Japanu i SAD-u. Uzgoj valerijane je moguć u pjeskovitom, humusnom tlu koje je bogato krečom i smješteno u vlažnom području. Korijen se bere u septembru. Svježe korijenje se pere, sjecka i pažljivo suši na vazduhu koji cirkuliše ispod 40°C. Ljekoviti dijelovi su pažljivo osušeni, podzemni dijelovi i osušeno korijenje.
Biljka je visoka od 50 do 100 cm i ima kratki, cilindrični rizom sa grmolikim, okruglim korijenjem. Stabljika je uspravna i nerazgranata. Listovi su neparno perasti. Korijenje i rizomi od Valeriana spp. bogati su esencijalnim uljima, iridoidima, avonoidima, alkaloidima, aminokiselinama i lignanoidima, koji posjeduju karakterističan miris ili aromu i koriste se kao lijekovi na osnovu svojih bioaktivnosti, koje uključuju izazivanje sedacije, pospješivanje sna, antidepresivno djelovanje i djelovanje protiv anksioznosti. Ne treba zanemariti ni drugu, manje poznatu primjenu valerijane, dakle ova biljka ima diuretsko djelovanje, a takođe ispoljava pozitivan efekat na kognitivne funkcije. Odlična je opcija u liječenju nesanice, nervne napetosti, izazvane velikim stresom. U eksperimentima na životinjama, dokazano je da valerijana posjeduje sedativna, anksiolitička, spazmolitička, mišićno relaksirajuća i antiulcerogena svojstva.
Farmakološka efikasnost biljke mnogo zavisi od kvaliteta korišćenog ekstrakta. Glavni efekat kod ljudi je smanjenje vremena uspavljivanja. In vitro je pokazano da komponente valerenske kiseline smanjuju razgradnju gama-aminobuterne kiseline (GABA). Povećanje dostupne GABA je jedan faktor koji može biti odgovoran za sedativna svojstva.
INDIKACIJE I UPOTREBA
Odobreno od strane Komisije E: Nervoza i nesanica
Nedokazana upotreba: Valerijana se koristi za nemir, poremećaje spavanja uzrokovane nervnim stanjima, mentalnim naprezanjem, nedostatkom koncentracije, razdražljivošću, stresom, glavoboljom, epilepsijom, histerijom, nervoznom kardiopatijom, menstrualnim stanjima uznemirenosti, menopauzom, neuralgijom, nesvjesticom, grčevima u želucu, kod spazma materice i stanjima anksioznosti.
MJERE OPREZA I NEŽELJENE REAKCIJE
Nisu poznati zdravstveni rizici u vezi s pravilnom primjenom određenih terapijskih doza. Gastrointestinalne tegobe mogu se javiti u rijetkim slučajevima, a kontaktne alergije u vrlo rijetkim. Kod dugotrajne primjene, povremeno se mogu javiti: glavobolja, nemirna stanja, nesanica, midrijaza, poremećaji srčane funkcije.
Interakcije lijekova: Valerijana može pojačati učinak drugih depresora centralnog nervnog sistema. Studije na životinjama su pokazale da valerijana ima aditivni učinak kada se koristi u kombinaciji s barbituratima i benzodiazepinima. Iako nije bilo dokaza o potenciranju depresivnog učinka CNS-a kada se kombinuje sa alkoholom, ipak ne preporučuje se upotreba valerijane u kombinaciji s alkoholom. Zbog sedativnog učinka valerijane, treba izbjegavati upravljanje mašinama ili motornim vozilima nekoliko sati nakon uzimanja proizvoda od valerijane. Upotreba valerijane tokom trudnoće ili kod dojilja se ne preporučuje, zbog nedostatka dokaza.
Korijen valerijane dostupan je u obliku kapsula, tableta ili vodeno-etanolnih ekstrakata, tako da svako može odabrati oblik koji mu najviše odgovara.
Valeriana spp. je sada navedena u evropskim i američkim farmakopejama. Takođe se prodaje kao dodatak prehrani i jedan je od najprodavanijih prirodnih lijekova u Evropi i SAD-u. Osim toga, Valeriana spp. ima visoku medicinsku i ekonomsku vrijednost u prehrambenoj, industriji pića i kozmetičkoj industriji zbog svog izrazite arome.
EMA (Evropska agencija za hranu i lijekove) propisuje preparate od valerijane kao tradicionalni biljni lijek za ublažavanje blagih simptoma mentalnog stresa i za pomoć pri uspavljivanju. Valerijana doprinosi optimalnom mentalnom i fizičkom opuštanju, smanjuje grčeve i poremećaje u varenju, promovišu zdravlje kardiovaskularnog sistema, pomažu nastupanje i održavanje prirodnog sna.