Vitamina C

Rëndësia biokimike: Vitamina C është e rëndësishme për shumë procese metabolike. Merr pjesë në metabolizmin e proteinave, është e rëndësishme në sintezën e kolagjenit dhe L-karnitinës, si dhe në disa neurotransmetues. Kolagjeni është një përbërës thelbësor i indit lidhës, i cili merr pjesë në procesin e shërimit të plagëve. Vitamina C është një antioksidant i fuqishëm dhe rigjeneron antioksidantë të tjerë në trupin e njeriut, siç është vitamina E (tokoferoli). Përveç funksioneve të saj biosintetike dhe antioksiduese, vitamina C luan një rol të rëndësishëm në stimulimin e sistemit imunitar dhe përmirëson thithjen e hekurit. Provat aktuale sugjerojnë që marrja e rregullt e vitaminës C nuk zvogëlon incidencën e ftohjeve dhe gripit, por një marrje e tillë mund të jetë e rëndësishme tek njerëzit që janë të ekspozuar ndaj ushtrimeve të rënda fizike, të moshuarit dhe duhanpirësit. Marrja e rregullt e vitaminës C kontribuon në shkurtimin e kohëzgjatjes së ftohjes së zakonshme dhe lehtëson ashpërsinë e simptomave, gjë që i atribuohet efektit të saj antihistaminik. Provat epidemiologjike konfirmojnë se konsumi i frutave dhe perimeve, të cilat janë një burim i pasur i vitaminës C, shoqërohet me një rrezik më të ulët të shumicës së llojeve të kancerit. Kjo vitaminë kufizon krijimin e radikaleve të lira, modifikon përgjigjen imunitare, por gjithashtu nëpërmjet potencialit të saj antioksidues neutralizon radikalet e lira, të cilat janë shkaku i shumë sëmundjeve në trup, përfshirë kancerin. Dëshmitë nga shumë studime sugjerojnë se një konsum i lartë i vitaminës C shoqërohet me një rrezik të reduktuar të sëmundjeve kardiovaskulare. Kjo lidhje mund t'i atribuohet efektit antioksidues, sepse vitamina C zvogëlon ngjitjen e monociteve në endotel, përmirëson prodhimin e oksidit nitrik, i cili rezulton në vazodilatim (zgjerim të enëve të gjakut), zvogëlon apoptozën (vdekjen) e qelizave të muskujve të lëmuar të enëve të gjakut, gjë që parandalon formimin e pllakave aterosklerotike.

Mungesa e vitaminës C çon në një sëmundje të quajtur skorbut. Koha që i duhet skorbutit për t'u zhvilluar ndryshon në varësi të depos së vitaminës C në trup. Zakonisht ndodh brenda një muaji nga marrja e pakët ose pothuajse aspak e kësaj vitamine, nën 10 mg/ditë. Simptomat fillestare të skorbutit janë lodhja, dobësia, inflamacioni i mishrave të dhëmbëve. Ndërsa mungesa e vitaminës C përparon, sinteza e kolagjenit ndërpritet, indi lidhës dobësohet, gjë që çon në shfaqjen e petekive, dhimbje të kyçeve dhe shërim të vështirë të plagëve. Shenja të tjera të kësaj sëmundjeje janë depresioni, gjakderdhja e mishrave të dhëmbëve, humbja e dhëmbëve. Anemia mund të ndodhë edhe për shkak të gjakderdhjes dhe thithjes së dobët të hekurit, të shkaktuar nga marrja e ulët e vitaminës C. Fëmijët mund të zhvillojnë sëmundje të kockave. Nëse nuk trajtohet, skorbuti është fatal. Sot, mungesa e vitaminës C dhe skorbuti janë shumë të rralla në vendet e zhvilluara.

Teprica e vitaminës C: Vitamina C ka toksicitet të ulët dhe nuk shkakton efekte anësore serioze në doza të larta. Simptomat më të zakonshme në rast të mbidozimit janë diarreja, të përzierat, dhimbjet e stomakut dhe çrregullime të tjera gastrointestinale. Një konsum i lartë i vitaminës C ka gjithashtu potencialin të rrisë sekretimin e oksalatit dhe acidit urik, i cili kontribuon në formimin e gurëve në veshka, veçanërisht tek njerëzit me sëmundje kronike të veshkave. Tek disa njerëz, doza të mëdha të acidit askorbik kanë çuar në një prishje të vitaminës B12 të marrë njëkohësisht dhe në thithjen e tepërt të hekurit.